Η ιρανική κρίση, όπως και γενικότερα η επιθετική πολιτική των ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Donald Trump, αποτελεί έναν αγώνα για πόρους και αγορές που θυμίζει τις μεθόδους του ευρωπαϊκού αποικισμού του 19ου αιώνα. Για τον σκοπό αυτό, η κυβέρνηση Trump έχει ξεκινήσει μια πολιτική πίεσης και επιρροής σε ασθενέστερα κράτη, τα οποία λειτουργούν ως πηγές πρώτων υλών και αγορών.
Στην πραγματικότητα, οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταφέρουν σκόπιμα τον οικονομικό ανταγωνισμό – κυρίως με την Κίνα αλλά και με άλλους ανταγωνιστές τους – στο πεδίο της σκληρής γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, η οποία συχνά παίρνει και ένοπλη μορφή.
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των σύγχρονων αμερικανικών μεθόδων είναι ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να περιορίσουν ταυτόχρονα πολλούς γεωπολιτικούς πόλους, με τον κινεζικό να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Ιράν κατέχει ιδιαίτερη σημασία.
Η πραγματική αλήθεια
Η πίεση των ΗΠΑ προς το Ιράν συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την προσπάθεια να περιοριστεί η πρόσβαση της Κίνας τόσο στις αγορές της Μέσης Ανατολής και του Κόλπου όσο και στις ενεργειακές πηγές της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων των προμηθειών πετρελαίου από το Ιράν. Όλα αυτά εντάσσονται στις ευρύτερες προσπάθειες της Ουάσινγκτον να αποδυναμώσει τη θέση της Κίνας στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Το Ιράν έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κίνα – και κατά συνέπεια για τις Ηνωμένες Πολιτείες – οι οποίες επιδιώκουν να επιβραδύνουν την οικονομική ανάπτυξη του Πεκίνου.
Πρώτον, η Κίνα εισάγει μεγάλες ποσότητες ιρανικού πετρελαίου.
Το ιρανικό πετρέλαιο αντιπροσωπεύει περίπου το 14% των συνολικών εισαγωγών πετρελαίου της χώρας. Εάν οι προμήθειες αυτές διακοπούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, θα είναι δύσκολο να αντικατασταθούν βραχυπρόθεσμα.
Δεύτερον, ένα ανεξάρτητο και κυρίαρχο Ιράν εμποδίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες να ελέγξουν πλήρως τον Περσικό Κόλπο και τις βασικές θαλάσσιες οδούς της περιοχής, όπως το Στενό του Ορμούζ και τον Κόλπο του Ομάν. Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να κλείσουν αυτή τη ζωτικής σημασίας πλωτή οδό κατά βούληση.
Εάν όμως στην Τεχεράνη εγκατασταθεί μια κυβέρνηση που θα ευθυγραμμίζεται με τα αμερικανικά συμφέροντα ή αν η σημερινή ηγεσία εξαναγκαστεί να αποδεχθεί τους όρους της Ουάσιγκτον, τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερο έλεγχο στην περιοχή. Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε σοβαρή απειλή όχι μόνο για την Κίνα αλλά και για πολλές άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών κρατών.
Ένα μεγάλο μέρος των ενεργειακών εισαγωγών της Κίνας προέρχεται από την περιοχή του Περσικού Κόλπου, ενώ το Στενό του Ορμούζ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες εμπορικές οδούς του κόσμου και είναι κρίσιμο για την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας.
Παράλληλα, το Πεκίνο δεν εισάγει μόνο ενέργεια από την περιοχή αλλά εξάγει και ένα ευρύ φάσμα προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων και υψηλής τεχνολογίας.
Σε αυτό το ευρύτερο εμπορικό πλαίσιο, ο ρόλος του Ιράν ως σημαντικού κόμβου μεταφοράς φορτίων από την Κίνα προς τη Μέση Ανατολή, την Τουρκία και την Ευρώπη έχει αυξηθεί σημαντικά.
Σύμφωνα με τα σχέδια της πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος», η νότια διαδρομή προς τη Δυτική Ασία και την Ευρώπη περνά σε μεγάλο βαθμό από το ιρανικό έδαφος.
Ο ρόλος και οι κινήσεις - ματ της Κίνας
Η Κίνα, μαζί με χώρες της Κεντρικής Ασίας και το Ιράν, εργάζεται για την ανάπτυξη του Νότιου Σιδηροδρομικού Διαδρόμου Κίνας–Κιργιστάν–Ουζμπεκιστάν–Ιράν. Το 2025, μάλιστα, στάλθηκε το πρώτο εμπορευματικό τρένο από το Σιάν προς το Απρίν, το μεγαλύτερο χερσαίο λιμάνι του Ιράν, μέσω Καζακστάν και Τουρκμενιστάν.
Παράλληλα, υπάρχουν σχέδια για την κατασκευή διεθνούς αυτοκινητόδρομου που θα συνδέει την Κίνα μέσω Τατζικιστάν και Ουζμπεκιστάν με το Ιράν, την Τουρκία και τελικά την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ωστόσο, όλα αυτά τα πολλά υποσχόμενα και αμοιβαία επωφελή έργα για τις χώρες της περιοχής κινδυνεύουν να υπονομευθούν λόγω της αβεβαιότητας που προκαλεί η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent, δείχνει ανοιχτά πώς λειτουργεί η αμερικανική πολιτική, η οποία θυμίζει σε ορισμένες πτυχές αποικιακές πρακτικές του 19ου αιώνα. Σύμφωνα με αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, στις επικείμενες συνομιλίες με τον Κινέζο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Χε Λιφένγκ, σκοπεύει να πιέσει την Κίνα να μειώσει τις αγορές ρωσικού πετρελαίου και να εγκαταλείψει τις εισαγωγές από το Ιράν, με αντάλλαγμα την αύξηση των εισαγωγών αμερικανικού πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η πρόταση αυτή, ωστόσο, θα οδηγούσε την Κίνα σε μεγαλύτερη ενεργειακή εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και θα περιόριζε την οικονομική της αυτονομία. Για τον λόγο αυτό, θεωρείται απίθανο το Πεκίνο να αποδεχθεί τέτοιες παραχωρήσεις.
Επιπλέον, οι αγορές ρωσικού και ιρανικού πετρελαίου από την Κίνα είναι σημαντικά μεγαλύτερες από τις ποσότητες που μπορούν να προσφέρουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι συνολικές εξαγωγές αργού πετρελαίου των ΗΠΑ είναι περίπου ισοδύναμες με τις κινεζικές εισαγωγές από τη Ρωσία και το Ιράν μαζί.
Οι ΗΠΑ εξάγουν ήδη περίπου το 10% του πετρελαίου τους στην Κίνα, γεγονός που σημαίνει ότι μια σημαντική αύξηση αυτών των εξαγωγών θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα στους άλλους μεγάλους εισαγωγείς αμερικανικού πετρελαίου, όπως το Μεξικό, η Ολλανδία και η Νότια Κορέα.
Παράλληλα, ο Bessent σχεδιάζει να πιέσει την Κίνα να αυξήσει τις αγορές αμερικανικών αεροσκαφών Boeing και σόγιας, ενώ επιδιώκει να συζητήσει και τη χαλάρωση των κινεζικών περιορισμών στις εξαγωγές σπάνιων γαιών.
Ο πόλεμος κατά του Ιράν υπονομεύει επίσης τον ρόλο της Κίνας ως μεσολαβητή στην προσέγγιση μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας το 2023. Η συμφωνία αυτή αποτέλεσε σημαντική διπλωματική επιτυχία του Πεκίνου, καθώς συνέβαλε στη σταθεροποίηση της περιοχής και στη δημιουργία ενός πιο ευνοϊκού περιβάλλοντος για το εμπόριο.
Σήμερα, όμως, λόγω της αντιιρανικής στρατιωτικής πίεσης, οι σχέσεις μεταξύ Ιράν και κρατών του Κόλπου έχουν επιδεινωθεί, γεγονός που απειλεί να ανατρέψει την εύθραυστη ισορροπία που είχε δημιουργηθεί.
Δεδομένου ότι το Ιράν δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει άμεσα τη στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών, είναι πιθανό να συνεχίσει να χρησιμοποιεί ασύμμετρες μεθόδους, όπως επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις στην περιοχή ή σε στόχους που βρίσκονται εντός της εμβέλειάς του.
Η Κίνα έχει καταδικάσει έντονα τις επιθέσεις των ΗΠΑ κατά του Ιράν.
Το κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε σε «άμεση παύση των στρατιωτικών ενεργειών, αποτροπή περαιτέρω κλιμάκωσης, επανέναρξη του διαλόγου και των διαπραγματεύσεων και διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στη Μέση Ανατολή».
Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ισραηλινό υπουργό Εξωτερικών, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι δήλωσε ότι «η αποχή από τη χρήση ή την απειλή χρήσης βίας στις διεθνείς σχέσεις είναι προς το θεμελιώδες συμφέρον όλων των χωρών, συμπεριλαμβανομένου και του Ισραήλ».
Όχι στρατεύματα στον Περσικό
Παράλληλα, το Πεκίνο δεν εξετάζει την αποστολή στρατευμάτων του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού στον Περσικό Κόλπο. Οι συμφωνίες που έχουν υπογράψει η Κίνα και η Ρωσία με το Ιράν δεν προβλέπουν τέτοιες υποχρεώσεις.
Σύμφωνα με Κινέζους αναλυτές, η πιθανότητα μιας χερσαίας στρατιωτικής επιχείρησης των Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον του Ιράν παραμένει εξαιρετικά χαμηλή. Οι ΗΠΑ δεν έχουν λάβει τα απαραίτητα προπαρασκευαστικά μέτρα και πολλοί περιφερειακοί εταίροι τους δεν φαίνονται πρόθυμοι να εμπλακούν σε μια τέτοια σύγκρουση.
Ο Sun Degang, διευθυντής του Κέντρου Μεσανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Fudan, εκτιμά ότι η ανάδειξη του Mojtaba Khamenei – γιου του εκλιπόντος Ali Khamenei – ως νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν καταδεικνύει την ενότητα της ιρανικής πολιτικής ηγεσίας και την αποφασιστικότητά της να συνεχίσει την αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Σύμφωνα με τον ίδιο, κατά τη διάρκεια της 12ήμερης επιχείρησης των ΗΠΑ κατά του Ιράν το καλοκαίρι του 2025, η Τεχεράνη ακολούθησε σε μεγάλο βαθμό μια στρατηγική «αμυντικής αυτοσυγκράτησης». Ωστόσο, η κλίμακα και η ένταση των ενεργειών της έχουν πλέον αυξηθεί, γεγονός που δείχνει μεγαλύτερη ετοιμότητα για σύγκρουση.
Το Ιράν πιθανότατα θα συνεχίσει να βασίζεται σε ασύμμετρες τακτικές, ενώ η Ουάσινγκτον ενδέχεται να κλιμακώσει τις πιέσεις της με στόχο να αυξήσει την πολιτική και στρατιωτική πίεση στην Τεχεράνη.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών